Danh sách dài thì không ai nhớ. Nhóm theo hệ thì nhớ được, và mỗi nhóm có một câu duy nhất đáng học thuộc.
Ba chữ chung cho mọi nhóm
- Đột ngột
- Tăng nhanh
- Một bên
- Bất cứ dấu hiệu nào mang một trong ba chữ đó thì nghiêng hẳn về phía đi ngay
- Ba chữ này nhớ được mà không cần học từng nhóm
Mục cuối là lý do bắt đầu bằng ba chữ đó, và chúng là phần dùng được ngay.
Nhóm tim và phổi
- Đau ngực, nhất là đau lan lên vai, cổ, hoặc tay
- Khó thở đột ngột hoặc nặng dần
- Tim đập rất nhanh hoặc rất không đều kèm choáng
- Ho ra máu lượng nhiều
- Một câu để nhớ: ngực hoặc thở khác thường thì đi ngay
Mục cuối là câu thay cho cả nhóm, và đây là nhóm không bao giờ nên chờ.
Nhóm thần kinh
- Yếu hoặc tê một bên người
- Nói khó, méo miệng, hoặc không hiểu người khác nói
- Mất thị lực đột ngột, nhất là một bên
- Đau đầu dữ dội khác thường, mất ý thức, hoặc co giật
- Một câu để nhớ: đột ngột lệch một bên thì đi ngay
Mục cuối là câu thay cho cả nhóm, và với nhóm này thì thời gian quyết định nhiều nhất.
Nhóm chảy máu và chấn thương
- Chảy máu không cầm được sau khi ép
- Nôn ra máu hoặc phân đen như nhựa đường
- Chấn thương đầu kèm nôn, lú lẫn, hoặc mất ý thức dù ngắn
- Đau sau va chạm mà tăng dần
- Một câu để nhớ: máu không cầm hoặc đầu bị đập thì đi ngay
Mục thứ ba là nhóm hay bị coi nhẹ nhất, và mất ý thức dù ngắn cũng phải đi.
Nhóm bụng
- Đau bụng dữ dội, nhất là đau đột ngột
- Bụng cứng và đau khi chạm
- Nôn không ngừng, không uống được gì
- Không đi tiểu được hoặc đau dữ dội khi tiểu
- Một câu để nhớ: bụng đau dữ dội hoặc không nôn ngừng thì đi ngay
Mục thứ hai là dấu hiệu quan trọng nhất trong nhóm, và nó nhận ra được bằng tay.
Nhóm nhiễm và toàn thân
- Sốt cao kèm lú lẫn hoặc nói nhảm
- Sốt kèm cứng cổ và sợ ánh sáng
- Vệt đỏ lan nhanh từ một vùng về phía thân
- Tay chân lạnh và nhợt kèm sốt
- Một câu để nhớ: sốt kèm lú lẫn hoặc lan nhanh thì đi ngay
Mục thứ tư là dấu hiệu nặng mà ít ai biết, và nó cần đi ngay không chờ hạ sốt.
Nhóm dị ứng
- Sưng môi, lưỡi, hoặc quanh mắt
- Khó thở hoặc khàn tiếng sau khi dùng gì
- Phát ban lan nhanh toàn thân
- Choáng hoặc ngất sau khi ăn, uống, hoặc dùng thuốc
- Một câu để nhớ: sưng mặt hoặc khó thở sau khi dùng gì thì đi ngay
Mục thứ hai là dấu hiệu gấp nhất của nhóm, và ở đây thì phút đầu quyết định.
Nhóm riêng của người có bệnh nền
- Người tiểu đường: lú lẫn, vã mồ hôi, hoặc không đánh thức được
- Người dùng thuốc chống đông: bất cứ chảy máu nào khó cầm, hoặc va đập vào đầu
- Người có bệnh tim: khó thở khi nằm, phù chân tăng nhanh
- Hỏi bác sĩ danh sách riêng cho ca của mình
- Mục cuối là việc đáng nhất
Mục cuối đáng nhất vì danh sách riêng chính xác hơn mọi danh sách chung.
Nhóm riêng của trẻ nhỏ
- Bú kém hoặc không bú, lừ đừ khó đánh thức
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, hoặc tím quanh môi
- Sốt ở trẻ rất nhỏ
- Co giật
- Một câu để nhớ: trẻ lừ đừ hoặc thở khác thường thì đi ngay
Mục đầu là dấu hiệu người chăm nhận ra trước nhất, và nó đáng tin hơn nhiệt độ.
Nhóm riêng của người đang mang thai
- Ra máu hoặc ra nước
- Đau bụng dữ dội
- Đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ
- Phù tăng nhanh, nhất là ở mặt và tay
- Một câu để nhớ: ra máu hoặc đau đầu kèm nhìn mờ thì đi ngay
Mục thứ ba là nhóm gấp mà ít ai biết, và nó nên được nói rõ từ buổi khám thai.
Nếu mình không chắc
- Nghe theo phía an toàn — đi khám
- Một lần đi không cần thiết chỉ tốn thời gian
- Còn bỏ qua một dấu hiệu trong danh sách này thì khác
- Không chắc là lý do để đi
- Không phải lý do để chờ
Hai mục cuối là câu đáng nhớ nhất của bài, và chúng gỡ được nỗi ngại đi khám.
Nên làm gì với danh sách này
- In ra và dán ở chỗ dễ thấy trong nhà
- Cho người trong nhà đọc
- Lưu một bản trong điện thoại
- Lúc cần thì không ai nhớ được nếu chưa từng đọc trước
- Mục thứ hai là bước quan trọng nhất
Mục thứ tư là lý do, và đó là điều làm việc dán danh sách trở nên đáng làm.
Dấu hiệu gọi cấp cứu thay vì tự đi
- Mất ý thức hoặc khó đánh thức
- Đau ngực hoặc khó thở nặng
- Yếu một bên người hoặc nói khó
- Co giật
- Chảy máu nhiều không cầm
Năm nhóm đó nên gọi thay vì tự đi, và bài riêng trong lô này nói kỹ cách quyết.
Tiện hay loãng — cân cho ca của mình
- Tôi có danh sách riêng cho bệnh nền của mình chưa — đã hỏi bác sĩ chưa
- Danh sách có được in và dán ở chỗ dễ thấy chưa
- Người trong nhà đã đọc cùng tôi chưa
- Chúng tôi đã thống nhất ai gọi, số nào, đi đâu chưa
- Và tờ ghi chú bệnh thuốc dị ứng để ở đâu
Mọi cân nhắc về tiện lợi trên trang này dừng lại ở đây: nhận ra dấu hiệu và đi ngay là việc không có lựa chọn thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhóm theo hệ lại dễ nhớ hơn?
Vì mỗi hệ có một câu ngắn thay cho nhiều dấu hiệu lẻ. Nhớ năm câu ngắn dễ hơn nhớ hai mươi dấu hiệu, và năm câu đó phủ được phần lớn tình huống cần đi ngay.
Ba chữ chung cho mọi nhóm là gì?
Đột ngột, tăng nhanh, và một bên. Bất cứ dấu hiệu nào mang một trong ba chữ đó thì nghiêng hẳn về phía đi ngay — và ba chữ này nhớ được mà không cần học từng nhóm.
Nên làm gì với danh sách này?
In ra và dán ở chỗ dễ thấy trong nhà, cho người trong nhà đọc, và lưu một bản trong điện thoại. Lúc cần thì không ai nhớ được nếu chưa từng đọc trước.
Nếu mình không chắc thì sao?
Nghe theo phía an toàn — đi khám. Một lần đi không cần thiết chỉ tốn thời gian, còn bỏ qua một dấu hiệu trong danh sách này thì khác. Không chắc là lý do để đi, không phải lý do để chờ.